Selim akla uygunluk ne anlama gelir ?

SuZi

Global Mod
Global Mod
Küçük ama sürdürülebilir adımlar, çoğu zaman büyük ve gerçekçi olmayan vaatlerden daha değerlidir.

Mantıklı Düşünmenin Önündeki Engeller

İnsan akıl yürütme yeteneğine sahip olsa da her zaman kusursuz kararlar veremez. Çünkü düşüncelerimizi etkileyen bazı psikolojik eğilimler vardır.

Bunlardan biri, kendi inançlarımızı destekleyen bilgilere daha fazla önem verme eğilimidir. Psikolojide doğrulama yanlılığı olarak bilinen bu durum, kişinin mevcut düşüncesini destekleyen örnekleri fark etmesine, ona ters düşen kanıtları ise göz ardı etmesine yol açabilir.

Örneğin, bir kişi belirli bir markanın dünyanın en iyi markası olduğuna inanıyorsa olumlu müşteri yorumlarını dikkatle okuyabilir, olumsuz yorumları ise kullanıcı hatası olarak değerlendirebilir. Böylece araştırma yaptığını düşünürken aslında kendi fikrini güçlendirmiş olur.

Bir başka engel de aşırı özgüvendir. Bir konuda kendimizi yeterince bilgili hissetmemiz, gerçekten yeterli bilgiye sahip olduğumuz anlamına gelmez.

Özellikle sosyal medyada birkaç kısa video izledikten sonra ekonomi uzmanı, beslenme danışmanı veya hukuk profesörü gibi konuşmaya başlayan insanlara rastlamak mümkündür. İnsan bazen üç video izleyip dünyayı çözdüğünü sanıyor; dördüncü videoda ise bütün teorisi çöküyor.

Bunun önüne geçmek için farklı kaynakları değerlendirmek, iddiaların dayanaklarını sorgulamak ve gerektiğinde uzman görüşüne başvurmak önemlidir.

Ayrıca duygularımızın etkisini de unutmamalıyız. Öfkeliyken gönderdiğimiz bir mesaj, sakinleştiğimizde bize gereksiz derecede sert gelebilir. Korku içindeyken riskleri olduğundan büyük, aşırı heyecanlıyken ise olduğundan küçük görebiliriz.

Bu nedenle önemli kararları mümkün olduğunda acele etmeden değerlendirmek faydalıdır.

Selim Akla Uygunluk ve Eleştirel Düşünme Arasındaki Bağ

Sağlıklı akıl yürütmenin önemli parçalarından biri eleştirel düşünmedir. Eleştirel düşünmek, her şeye karşı çıkmak veya sürekli kusur aramak demek değildir. Bir iddiayı hangi gerekçelerin desteklediğini, hangi kanıtların eksik olduğunu ve başka açıklamaların bulunup bulunmadığını incelemektir.

Örneğin, internette "Sabah erken kalkan herkes daha başarılı olur" şeklinde bir iddia gördüğümüzü düşünelim.

İlk bakışta mantıklı gelebilir. Erken kalkmak, güne planlı başlamayı kolaylaştırabilir. Ancak buradan erken kalkan herkesin başarılı olacağı sonucu çıkmaz. Uyku süresi, çalışma koşulları, sağlık, kişisel ritim ve hedefler de önemlidir.

Bir insan gece çalışırken daha verimli olabilir. Başka biri sabah saatlerinde daha iyi odaklanabilir. Dolayısıyla tek bir yaşam biçimini herkes için geçerli bir başarı formülü olarak sunmak doğru değildir.

Eleştirel düşünme, genellemeleri sorgulamayı ve sonuçları eldeki kanıtların izin verdiği ölçüde değerlendirmeyi gerektirir.

Burada kendimize şu üç soruyu sorabiliriz:

- Bu düşüncemi hangi kanıtlara dayandırıyorum?

- Karşıt görüşü destekleyen makul gerekçeler var mı?

- Yeni bir bilgiyle karşılaşırsam fikrimi değiştirebilir miyim?

Son soruya içtenlikle "Evet" diyebilmek, düşünsel olgunluğun önemli göstergelerinden biridir. Çünkü akıllı olmak, her zaman haklı çıkmak değil, yanıldığımızda bunu fark edebilmektir.

Her Mantıklı Karar Doğru Sonuç Verir mi?

Hayır. Bu ayrımı özellikle vurgulamak gerekir.

Bir karar, verildiği anda mevcut bilgilere göre son derece makul olabilir ama beklenmedik gelişmeler nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanabilir.

Örneğin, bir girişimci piyasa araştırması yapıyor, maliyetleri hesaplıyor, müşterilerin ihtiyaçlarını inceliyor ve bütün riskleri değerlendirerek yeni bir işletme açıyor. Buna rağmen ekonomik koşullar değişiyor ve işletme beklenen geliri elde edemiyor.

Bu sonuç, girişimcinin mutlaka mantıksız davrandığını göstermez. Karar süreci makul olsa bile geleceği kesin olarak bilmek mümkün değildir.

Tersi de geçerlidir. Bir kişi hiçbir araştırma yapmadan yatırım yapabilir ve şans eseri para kazanabilir. Fakat iyi sonuç alması, karar verme yönteminin sağlıklı olduğunu kanıtlamaz.

Dolayısıyla kararın kalitesini değerlendirirken yalnızca sonuca değil, o sonuca hangi süreçle ulaşıldığına da bakmalıyız.

Bu yaklaşım, özellikle iş hayatında, ilişkilerde ve maddi konularda önemlidir. Çünkü kötü sonuçlanan her kararı kişisel başarısızlık olarak görmek insanı gereksiz yere suçlarken, tesadüfen başarılı olan her tercihi doğru yöntem sanmak da benzer hataları tekrarlamamıza neden olabilir.

Sağlıklı Akıl Yürütmeyi Geliştirmek İçin Neler Yapabiliriz?

Mantıklı düşünmek doğuştan gelen sabit bir özellik olmak zorunda değildir. Farklı yöntemlerle düşünme alışkanlıklarımızı geliştirebiliriz.

İlk olarak, karar vermeden önce problemi doğru tanımlamalıyız. Bazen çözmeye çalıştığımız sorun, asıl sorun değildir. İşinden memnun olmayan bir kişi hemen meslek değiştirmeyi düşünebilir. Oysa asıl problem işin kendisi değil, yöneticisiyle yaşadığı iletişim sorunu olabilir.

İkinci olarak, seçenekleri karşılaştırmalıyız. Önümüzde yalnızca iki yol varmış gibi görünse de bazen üçüncü bir seçenek bulunabilir. Ya tamamen vazgeçmek ya da bütün gücümüzle devam etmek yerine, bir süre deneyerek sonuçları gözlemlemek mümkün olabilir.

Üçüncü olarak, varsayımlarımızı sorgulamalıyız. "Beni aramadığına göre bana değer vermiyor" düşüncesi buna iyi bir örnektir. Karşı taraf yoğun olabilir, telefonu bozulmuş olabilir veya kişisel bir sorun yaşıyor olabilir. Tek bir açıklamaya bağlanmak yerine diğer ihtimalleri değerlendirmek yanlış anlamaları azaltabilir.

Dördüncü olarak, gerektiğinde görüş değiştirmeyi öğrenmeliyiz. Bir düşünceye uzun süre inanmış olmak, onun doğru olduğu anlamına gelmez. Fikir değiştirmek her zaman tutarsızlık değildir; bazen yeni bilgilere uygun davranmanın en makul yoludur.

Son olarak, her konuyu tek başımıza çözmek zorunda olmadığımızı kabul etmeliyiz. Bilmediğimiz bir alanda uzman görüşü almak, deneyimli insanlarla konuşmak veya güvenilir kaynakları incelemek akıl yürütmemizi güçlendirebilir.

Bazen en mantıklı cümle, "Bu konuyu yeterince bilmiyorum, biraz araştırmam gerekiyor" cümlesidir.

Sonuç: Mantıklı Olmak, İnsan Olmayı Unutmak Değildir

Selim akla uygunluk ifadesini, sağlam ve sağlıklı bir akıl yürütmeyle uyumlu düşünme ve davranma biçimi olarak değerlendirebiliriz. Bu yaklaşım; bilgileri dikkatle incelemeyi, neden-sonuç ilişkilerini kurmayı, farklı ihtimalleri hesaba katmayı ve kararlarımızın sonuçlarını değerlendirmeyi içerir.

Ancak mantıklı olmak, duyguları yok saymak, insanları yalnızca fayda ve zarar hesabıyla değerlendirmek veya her durumda kusursuz kararlar vermek değildir. Bazen bir dostumuzu dinlemek, bazen haksız olduğumuzu kabul etmek, bazen de hiçbir şey yapmadan önce beklemek en akılcı seçim olabilir.

Erkeklerin stratejik düşünme, kadınların empati kurma becerileriyle özdeşleştirildiği örnekler günlük hayatta karşımıza çıksa da bu özelliklerin herhangi bir cinsiyete ait olduğunu varsaymamak gerekir. İyi bir karar, farklı bakış açılarının bir araya gelmesiyle güçlenebilir.

Sonuçta hepimiz zaman zaman yanlış kararlar vereceğiz. Önemli olan, aynı hatayı neden tekrarladığımızı anlayabilmek ve düşünme biçimimizi geliştirmeye açık olmaktır.

Şimdi forumdaki arkadaşlara birkaç soru bırakalım:

- Sizce mantıklı bir insan duygularını kararlarından ne ölçüde ayırabilir?

- Hayatınızda sonradan düşündüğünüzde "Aslında en doğru karar buydu" dediğiniz bir olay yaşadınız mı?

- Bir tartışmada haklı çıkmak mı, karşı tarafı anlamak mı sizin için daha önemlidir?

- Daha önce çok mantıklı bulduğunuz bir düşünceden yeni bilgiler sayesinde vazgeçtiğiniz oldu mu?

Benim düşüncem şu: İnsan bazen en mantıklı kararını verirken bile hata yapabilir; fakat hatasından ders çıkarıyorsa bir sonraki kararını daha sağlam temellere oturtabilir.

Bir de küçük not: Hayatta her sorunun çözümü olmayabilir ama her soruna düşünmeden cevap vermek zorunda da değiliz. Bazen akıl, en hızlı cevabı bulmakta değil, doğru soruyu sorabilmektedir.

Kavramın terimsel belirsizliğini netleştirGüvenilirlik boyutunu kaynaklandırmadan güçlendir

Kavramın terimsel belirsizliğini netleştir

Güvenilirlik boyutunu kaynaklandırmadan güçlendir

Başlık biçimlerini tamamen tutarlılaştır
 
Üst